Yalova'da Lenfödem ve Lipödem Fizyoterapisi

Lenf sistemi, dokular arasındaki fazla sıvıyı, proteinleri ve atık maddeleri toplayarak dolaşıma geri taşıyan lenf damarları ve lenf düğümlerinden oluşan bir ağdır. Bu sistemin taşıma kapasitesi azaldığında proteinden zengin lenf sıvısı dokularda birikir ve lenfödem gelişir. Lenfödem çoğunlukla kol ya da bacakta görülür; baş-boyun, gövde veya genital bölgede de ortaya çıkabilir.

Lenf sisteminin doğuştan gelen gelişim farklılıklarına bağlı olana primer lenfödem; cerrahi, lenf düğümlerinin çıkarılması, radyoterapi, enfeksiyon ya da travma gibi nedenlerle sonradan gelişene sekonder lenfödem denir. Lenfödem kronik bir durumdur ve düzenli bakım ile takip gerektirir. Ayrıntılı bilgi için lenfödem nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

Başlangıçta şişlik bastırınca iz bırakabilir ve dinlenmeyle azalabilir. Zamanla deri ve deri altı dokuda kalınlaşma ve sertleşme gelişebilir. Bu nedenle belirtiler fark edildiğinde erken dönemde hekime başvurmak önemlidir.

Lipödem, neredeyse yalnızca kadınlarda görülen; deri altı yağ dokusunun bacaklarda ve sıklıkla kollarda iki taraflı, simetrik ve orantısız biçimde birikmesiyle seyreden kronik bir durumdur. Belirtiler sıklıkla ergenlik, gebelik ya da menopoz gibi hormonal değişim dönemlerinde başlar veya belirginleşir; ailesel yatkınlık da sık bildirilir.

Lipödemde etkilenen bölgelerde dokunmakla ya da basıyla ortaya çıkan ağrı ve hassasiyet, kolay morarma ve ağırlık hissi görülebilir. El ve ayaklar genellikle etkilenmez; bu nedenle ayak bileği ya da el bileği hizasında belirgin bir sınır oluşabilir. Lipödemdeki yağ birikimi, genel kilo artışındaki yağlanmaya göre diyet ve egzersize daha az yanıt verebilir.

Lipödem halen yeterince tanınmayan bir durum olduğu için obezite ya da lenfödemle karıştırılabilir. İlerleyen dönemlerde lenf sistemi de etkilenebilir ve tabloya lenfödem eklenebilir; bu durum lipo-lenfödem olarak adlandırılır. Ayrıntılar için lipödem nedir yazımızı okuyabilirsiniz.

İki durum da bacaklarda hacim artışı ve ağırlık hissiyle kendini gösterebildiği için sıklıkla birbirine karıştırılır. Ayırıcı tanı hekim tarafından; öykü, muayene ve gerekli görüldüğünde ultrason ya da lenf sintigrafisi gibi incelemelerle yapılır. Aşağıdaki tablo yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır. Konuyu lipödem ile lenfödem arasındaki farklar yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Kompleks boşaltıcı fizyoterapi olarak da bilinen kompleks dekonjestif terapi (KDT), lenfödemin konservatif yönetiminde uluslararası kılavuzlarda temel yaklaşım olarak yer alır. Birbirini tamamlayan dört bileşenden oluşur: manuel lenf drenajı, kompresyon (bandaj ve kompresyon giysisi), cilt bakımı ve egzersiz. Bu bileşenlerin hangilerinin ve hangi sıklıkla uygulanacağı hekim yönlendirmesi ve fizyoterapist değerlendirmesine göre belirlenir.

KDT genellikle iki evrede planlanır. Yoğun evrede amaç, düzenli seanslar ve çok katlı kompresyon bandajlamasıyla şişliğin azaltılmasını desteklemektir. Bakım evresinde ise ulaşılan durumun korunması hedeflenir; bu evrede kişiye özel ölçüyle hazırlanan kompresyon giysisi, ev egzersizleri, cilt bakımı ve gerektiğinde kişinin kendi uygulayabileceği basit drenaj teknikleri ön plandadır.

Manuel lenf drenajı hakkında ayrıntılı bilgi için manuel lenf drenajı, bandaj ve giysi kullanımı için kompresyon tedavisi yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Lipödemde konservatif yaklaşımın amacı; ağrı ve ağırlık hissinin yönetimini, hareketliliğin ve fiziksel kapasitenin korunmasını ve günlük yaşamın kolaylaştırılmasını desteklemektir. Bu yaklaşım genellikle kompresyon giysileri, düzenli ve eklemleri zorlamayan egzersiz, cilt bakımı ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını kapsar.

Manuel lenf drenajı, lipödemde özellikle tabloya ödem eklendiğinde ya da ağrı yönetimine katkı amacıyla programda yer alabilir. Bununla birlikte, ödem eşlik etmeyen lipödemde manuel lenf drenajının yağ dokusu üzerindeki etkisine ilişkin bilimsel kanıtın sınırlı olduğu bildirilmektedir. Bu nedenle beklentilerin gerçekçi tutulması ve uygulama kararının bireysel değerlendirmeyle verilmesi önemlidir.

Lipödemde yağ dokusunun cerrahi yöntemlerle azaltılması gibi seçenekler ilgili hekimin değerlendirmesine ve kararına bağlıdır. Cerrahi uygulanan kişilerde ameliyat sonrası kompresyon ve egzersiz süreci de hekimin önerileri doğrultusunda planlanır. Egzersiz önerileri için lipödemde egzersiz yazımıza göz atabilirsiniz.

Meme kanseri tedavisinde koltuk altı lenf düğümlerinin çıkarılması ve radyoterapi, kolda lenfödem gelişme olasılığını artırabilen etkenler arasındadır. Lenfödem tedaviden aylar ya da yıllar sonra da ortaya çıkabilir. Kolda ağırlık, gerginlik, yüzüğün ya da saatin sıkı gelmesi gibi erken belirtiler fark edildiğinde onkoloji ekibinize ve hekiminize başvurmanız önerilir.

Bu süreçte fizyoterapi; onkoloji ekibinin onayıyla omuz hareketliliğinin korunmasını, kademeli egzersizi, cilt bakımı eğitimini ve gerekli görüldüğünde kompleks dekonjestif terapi bileşenlerini kapsayabilir. Ayrıntılı bilgi için meme kanseri sonrası lenfödem ve onkolojik rehabilitasyon yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Lenfödem ve lipödemde günlük alışkanlıklar programın önemli bir parçasıdır. Hekiminizin ve fizyoterapistinizin önerileri doğrultusunda şu konulara dikkat edebilirsiniz: