Yalova'da Skolyoz Fizyoterapisi ve Schroth Yöntemi

Skolyoz, omurganın önden ya da arkadan bakıldığında yana doğru eğrilik göstermesi ve buna omurların kendi ekseni etrafında dönmesinin (rotasyon) eşlik etmesidir. Bu nedenle skolyoz yalnızca yana doğru bir eğrilik olarak değil; omurgayı, kaburgaları ve gövdeyi birlikte etkileyen üç boyutlu bir durum olarak ele alınır.

Eğriliğin derecesi, hekimin istediği ayakta çekilmiş omurga röntgeni üzerinde Cobb açısı ile ölçülür. Literatürde genellikle 10 derece ve üzerindeki yapısal eğrilikler skolyoz olarak tanımlanır. Duruş alışkanlıklarına bağlı olan ve omurgada dönme içermeyen eğrilikler ise fonksiyonel (postüral) eğrilik olarak değerlendirilir ve yapısal skolyozdan ayrı tutulur. Omurganın önden arkaya artan eğriliği olan kifoz ve duruşla ilişkili postür bozuklukları da skolyozdan farklı durumlardır.

Skolyozun farklı türleri vardır. Sıklıkla karşılaşılan tür, nedeni tam olarak bilinmeyen ve çoğunlukla ergenlik döneminde fark edilen adolesan idiyopatik skolyozdur. Bunun yanında doğumsal (konjenital), nöromüsküler ve ileri yaşta omurgadaki yıpranmaya bağlı gelişen dejeneratif skolyoz türleri de bulunur. Ayrıntılı bilgi için skolyoz nedir yazımızı inceleyebilirsiniz.

Skolyoz, özellikle çocuklarda ve ergenlerde çoğu zaman ağrı yapmadan ilerleyebilir. Bu yüzden aileler durumu genellikle kıyafetlerin düzgün durmaması ya da sırttaki bir asimetri ile fark eder. Çocuklarda dikkat edilebilecek işaretleri çocuklarda skolyoz yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Aşağıdaki işaretlerden birini fark ettiğinizde hekime başvurmanız önerilir:

Skolyoz tanısı, hekim muayenesi ve gerekli görüldüğünde ayakta çekilen tüm omurga röntgeni ile konur. Eğriliğin derecesi ve tipi, kişinin büyüme dönemi ve iskelet olgunluğu; izlem sıklığının ve korse ya da cerrahi gibi kararların belirlenmesinde dikkate alınır. Bu kararlar ortopedi ve travmatoloji ya da fiziksel tıp ve rehabilitasyon hekimine aittir.

Büyüme çağındaki çocuk ve ergenlerde eğrilik, hızlı büyüme dönemlerinde ilerleyebileceği için hekimin önerdiği aralıklarla düzenli kontrol önemlidir. Yetişkinlerde ise izlem daha çok ağrı, işlevsellik ve denge açısından planlanır.

Fizyoterapi, bu tıbbi planın bir parçası olarak yer alır. Hekiminizin yönlendirmesi, röntgen görüntüleriniz ve raporlarınız fizyoterapi programının planlanmasında temel alınır.

Fizyoterapist değerlendirmesi tanı koymaya yönelik değildir; hekimin tanısı ve önerileri doğrultusunda kişiye uygun egzersiz programını planlamak için yapılır. Değerlendirmede genellikle şu başlıklar ele alınır:

Schroth yöntemi, Almanya'da Katharina Schroth tarafından geliştirilen ve günümüzde farklı okullarla sürdürülen, skolyoza özgü üç boyutlu bir egzersiz yaklaşımıdır. Genel egzersizlerden farklı olarak kişinin kendi eğrilik desenine göre planlanır.

Bu yaklaşımda kişiye eğriliğine uygun başlangıç pozisyonları öğretilir. Gövdenin uzatılması (elongasyon), göğüs kafesinin daha az hareket eden bölgelerine yönlendirilen dönmeli (rotasyonel) solunum ve öğrenilen düzeltici duruşun kas aktivasyonuyla korunması (stabilizasyon) üzerinde durulur. Ayna, yastık ve ağırlık aktarımı gibi geri bildirim araçlarıyla kişinin duruşunu fark etmesi ve bunu günlük yaşamına taşıması amaçlanır.

Schroth dışında SEAS, Barcelona (BSPTS) ve Lyon gibi skolyoza özgü başka egzersiz okulları da bulunur. Hangi yaklaşımın ve hangi egzersizlerin kullanılacağı, hekim yönlendirmesi ve fizyoterapist değerlendirmesine göre belirlenir. Yöntemin ilkeleri hakkında daha fazla bilgi için Schroth yöntemi yazımıza göz atabilirsiniz.

Literatürde skolyoza özgü egzersizlerin, özellikle ergenlerde hekim izlemi sürecinde destekleyici bir seçenek olarak değerlendirildiği bildirilmektedir. Bununla birlikte eğriliğin seyri kişiden kişiye değişir; egzersiz programının sonucu hakkında önceden bir taahhütte bulunulamaz.

Çocuk ve ergenlerde büyüme devam ettiği için program, hekimin izlem planıyla uyumlu ilerler. Egzersizlerin günlük rutinle bağdaştırılması, ailenin sürece katılması ve evde düzenli uygulama önemlidir. Okul çantası, çalışma masası düzeni ve spor seçimi gibi konularda da bilgilendirme yapılır. Çocuklarda skolyoz yazımızda ailelere yönelik ayrıntılı bilgiler bulabilirsiniz.

Yetişkinlerde büyüme tamamlandığı için öncelikler çoğunlukla ağrının yönetimi, duruş farkındalığı, gövde dayanıklılığı, denge ve günlük yaşam aktivitelerinin sürdürülmesi üzerinedir. İleri yaşta ortaya çıkan dejeneratif skolyozda omurgadaki diğer değişiklikler de programın planlanmasında dikkate alınır. Ayrıntılar için yetişkinlerde skolyoz yazımıza bakabilirsiniz.

Korse, büyüme çağındaki bazı çocuk ve ergenlerde eğriliğin derecesine ve büyüme potansiyeline göre hekim tarafından önerilebilir. Korsenin tipi, günlük kullanım süresi ve ne zaman bırakılacağı hekimin kararıdır.

Korse kullanan bireylerde fizyoterapi programı korsenin yerine geçmez; korseyle birlikte yürütülür. Programda korse içinde ve dışında duruş farkındalığı, solunum, gövde kaslarının dayanıklılığı ve esnekliğin korunması gibi hedefler yer alabilir. Korseye uyum sürecinde yaşanan zorlukların hekim ve fizyoterapistle paylaşılması önemlidir. Konuyu skolyozda korse ve fizyoterapi yazımızda ayrıca ele aldık.

Skolyozda günlük yaşam çoğu zaman kısıtlanmaz; çoğu durumda fiziksel olarak aktif kalmak teşvik edilir. Ev egzersizlerine ilişkin genel ilkeleri skolyozda egzersiz yazımızda bulabilirsiniz. Uygun görülen durumlarda klinik pilates çalışmaları da programa eklenebilir.

Kişiye uygun aktiviteler hakkında hekiminize ve fizyoterapistinize danışarak şu konulara dikkat edebilirsiniz: